Η αυλαία αυτής της τόσο σημαντικής δίκης πέφτει σήμερα, αλλά έχουμε ήδη παρακολουθήσει τρία θεαματικά φινάλε.
1. Το πρώτο φινάλε ήταν η φάση των μαρτύρων υπεράσπισης. Η ηγεσία της οργάνωσης είχε προαναγγείλει σπουδαίες παρουσίες που υποτίθεται ότι θα διέλυαν το κατηγορητήριο. Αντ’ αυτού, είδαμε να προσέρχονται στο δικαστήριο μόνο στελέχη της οργάνωσης και μάλιστα με το σταγονόμετρο. Ούτε το ένα τρίτο από αυτούς που είχαν προσκληθεί δεν εμφανίστηκαν. Κι αυτοί ήταν κυρίως υπαλληλικά στελέχη της Χρυσής Αυγής, ακόμα και μέλη της Κεντρικής της Επιτροπής, γραμματείς τοπικών και στελέχη της. Οι καταθέσεις τους όχι μόνο δεν ανέτρεψαν ούτε μία κατηγορία, αλλά σε πολλά σημεία επιβεβαίωσαν το κατηγορητήριο. Χαρακτηριστική η περίπτωση των μαρτύρων υπεράσπισης του αρχηγού Μιχαλολιάκου, οι οποίοι κατέθεσαν τελευταίοι, σύμφωνα με το πρωτόκολλο της ναζιστικής ιεραρχίας που ζήτησαν οι συνήγοροί του.
Ο πρώτος επιβεβαίωσε ότι μαίανδρος και σβάστικα στο μυαλό των χρυσαυγιτών ταυτίζονται, ενώ διέψευσε κατηγορηματικά και τον ισχυρισμό του αρχηγού ότι πληροφορήθηκε τη δολοφονία του Φύσσα μόλις την επομένη το μεσημέρι. Πρόκειται βέβαια για τον Αρη Σπίνο, ο οποίος τώρα καταγγέλλει ως «πατριώτη της κονόμας» ή «τεμπέλη της Πεύκης» τον Μιχαλολιάκο. Ανάλογη εξέλιξη είχαν οι σχέσεις του Μιχαλολιάκου και με άλλους μάρτυρές του, όπως ο Δημήτρης Βογιατζής, σχεδιαστής της ιστοσελίδας της οργάνωσης, ο οποίος θεωρείται πλέον από τους «εχθρούς», επειδή τόλμησε να αμφισβητήσει τον Αρχηγό. Το ίδιο και ο εξ απορρήτων παλιός του φίλος και συνοδοιπόρος Αθανάσιος Κωνσταντίνου, ο οποίος μετά την κατάθεσή του εκλέχτηκε στο Ευρωκοινοβούλιο με προσωπική επιλογή του Μιχαλολιάκου, αλλά στη συνέχεια μέτρησε πιο πολύ η ευρωβουλευτική αποζημίωση και ανεξαρτητοποιήθηκε.
2. Το δεύτερο φινάλε ήταν οι απολογίες των κατηγορουμένων. Εδώ διαπιστώθηκε ο απόλυτος διχασμός. Είχαμε απολογίες δύο ταχυτήτων. Τα κατώτερα και τα μεσαία στελέχη επιχείρησαν να διαψεύσουν την παρουσία τους στους τόπους όπου σημειώθηκαν τα εγκλήματα, ενώ παρουσιάστηκαν να αγνοούν την ύπαρξη εντολών της ηγεσίας.
Ορισμένοι αρνήθηκαν ακόμα και τη σχέση τους με την οργάνωση, ενώ σε πολλές περιπτώσεις ο ένας έριχνε την ευθύνη στον άλλο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η διπλή υπερασπιστική γραμμή στην περίπτωση της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα. Ενώ οι περισσότεροι από τους κατηγορούμενους χρυσαυγίτες υποστήριξαν ότι είχαν μαζευτεί στα γραφεία της Νίκαιας για να μοιράσουν τρικάκια ενόψει κάποιας υποτιθέμενης εκδήλωσης στην περιοχή, με ομιλητή τον Μιχαλολιάκο, εκείνος τους άδειασε χωρίς καμιά δυσκολία, λέγοντας ότι δεν μπορεί να μοιράζονταν τρικάκια τη νύχτα…
Καταλάβαμε έτσι όλοι τον λόγο που επέμενε να απολογηθεί τελευταίος.
3. Ως τρίτο φινάλε της δίκης καταγράφηκαν οι αγορεύσεις των συνηγόρων υπεράσπισης. Δεν θα άξιζε καν τον κόπο να ασχοληθεί κανείς με τα επιχειρήματά τους, εφόσον ήταν τα ίδια που είχαν καταπέσει στο δικαστήριο εδώ και μήνες - αν όχι χρόνια. Η ειρωνεία της τύχης είναι ότι οι συνήγοροι του Μιχαλολιάκου παραπονέθηκαν για την απουσία δημοσιογράφων από αυτή τη φάση.
Βέβαια το Παρατηρητήριο της Δίκης (Golden Dawn Watch) παρακολούθησε από κοντά και τις αγορεύσεις των υπερασπιστών και τις κατέγραψε λεπτομερώς, όπως μπορεί καθένας να διαπιστώσει στη σελίδα του. Αυτό που αξίζει εδώ να σημειωθεί είναι ότι κανείς δεν κατέγραψε αυτές τις αγορεύσεις από την πλευρά της οργάνωσης και των ναζιστικών υποκαταστημάτων της. Δεν υπάρχει λέξη γι’ αυτές τις πολυήμερες αγορεύσεις, ούτε στην εφημερίδα και την ιστοσελίδα της οργάνωσης ούτε στα ιστολόγια του Λαγού και του Κασιδιάρη. Εδώ το φαινόμενο του στρουθοκαμηλισμού φτάνει στα άκρα του. Αλλά, καθώς φαίνεται, ούτε οι χρυσαυγίτες (νυν και πρώην) θεωρούν τα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν από τους δικηγόρους τους σοβαρά.
Η πρόταση της εισαγγελέως
Υπάρχει ένα σημείο της δίκης από το οποίο γραπώνονται οι ελάχιστοι οπαδοί του πολυδιασπασμένου ναζιστικού μορφώματος. Δεν είναι άλλο από την πρόταση της εισαγγελέως, η οποία απέρριψε ουσιαστικά το κατηγορητήριο, δεν δέχτηκε ότι στοιχειοθετήθηκε η κατηγορία της εγκληματικής οργάνωσης, ενώ ποινική ευθύνη διαπίστωσε μόνο στο πρόσωπο του Ρουπακιά. Η πρόταση αυτή ερχόταν σε σύγκρουση όχι με τα συντριπτικά στοιχεία και τις σημαντικές μαρτυρίες που εξέτασε επί χρόνια το δικαστήριο, αλλά ακόμα και με όσα η ίδια η εισαγγελέας είχε υποστηρίξει κατά την πρόοδο της δίκης.
Προς στιγμήν αναθάρρησε η ηγεσία της οργάνωσης, ενώ θορυβήθηκαν και όσοι καλοπροαίρετοι δεν παρακολουθούσαν από κοντά τη δίκη και άρχισαν να διακινούνται πάλι σενάρια αμφιβολίας για το πόσο «δεμένη» είναι η κατηγορία.
Βέβαια σ’ αυτό το σφάλμα έπεσαν κυρίως όσοι έχουν επηρεαστεί από αμερικανικές τηλεοπτικές δικαστικές σειρές, όπου ως γνωστόν ο εισαγγελέας της έδρας έχει τη θεσμική υποχρέωση να υποστηρίζει την κατηγορία, κάτι που δεν ισχύει στην Ελλάδα, με την εισαγγελική αρχή να λειτουργεί ως ανεξάρτητος παράγοντας της δίκης. Αλλά σημασία εδώ έχει το γεγονός ότι μ’ αυτή την τόσο ακραία πρότασή της, η εισαγγελέας ουσιαστικά αποδυνάμωσε όλα τα ενδιάμεσα σενάρια, αυτά που θα ήθελαν να φτάσει η ενοχή έως τα μεσαία στελέχη της οργάνωσης, τους πυρηνάρχες και έναν περιφερειάρχη.
Απέρριψε επίσης χωρίς πολλά πολλά και την κερκόπορτα της Σύμβασης του Παλέρμο, την οποία είχε υιοθετήσει ο μειοψηφήσας δικαστής στο Συμβούλιο που συνέταξε το Παραπεμπτικό Βούλευμα. Τη «λύση», δηλαδή, ότι για τη στοιχειοθέτηση της κατηγορίας περί εγκληματικής οργάνωσης απαιτείται η απόδειξη ότι υπήρξε οικονομικό κίνητρο.
Με την οριακή της πρόταση, η εισαγγελέας, αντί να δυσκολέψει την πολιτική αγωγή, έφερε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση την υπεράσπιση των ηγετικών στελεχών της οργάνωσης, η οποία είχε στηριχτεί στην προβολή της Σύμβασης του Παλέρμο και κυρίως στην ενοχοποίηση των απλών μελών και των μεσαίων στελεχών, έτσι ώστε να απαλλαγούν οι Μιχαλολιάκος, Κασιδιάρης, Λαγός, Ηλιόπουλος, Παναγιώταρος, Γερμενής, Ματθαιόπουλος, κ.ά. Ακούσαμε, έτσι, τους υπερασπιστές να μιλούν με ακραία απαξιωτικά λόγια για τα μέλη της οργάνωσης, τα ίδια που η εισαγγελέας είχε προλάβει να απαλλάξει.
Είναι, όμως, πολύ αργά. Σε όλη τη διάρκεια της δίκης μέχρι τις απολογίες η υπεράσπιση ήταν απολύτως ενιαία, σε σημείο που ο επικεφαλής των υπερασπιστών και αδελφός του Αρχηγού, Π. Μιχαλόλιας, έφτασε να πει ότι και οι 69 κατηγορούμενοι (δηλαδή και ο Ρουπακιάς ακόμα) «δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά να κάνουν τις πολιτικές επιλογές τους και να κάνουν τους αγώνες τους». Αυτά τα είπε, βέβαια, κατά τον σχολιασμό των καταθέσεων των μαρτύρων κατηγορίας, όταν έπρεπε πάση θυσία να αποφευχθούν οι αλληλοκατηγορίες.
Τι είναι σήμερα η Χρυσή Αυγή
Χρωστάμε ήδη στο αντιφασιστικό κύμα που ξεσηκώθηκε μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και στον τρόπο που εξελίχθηκε η δίκη μια σημαντική εξέλιξη: την ουσιαστική διάλυση της Χρυσής Αυγής. Σήμερα έχει παραμείνει στην οργάνωση ένας μικρός πυρήνας γύρω από τον Νίκο Μιχαλολιάκο, ενώ έχουν δημιουργηθεί και δυο δορυφορικές οργανώσεις, μία από τον Κασιδιάρη και μία από τον Λαγό, οι οποίες καμώνονται ότι δεν έχουν καμιά σχέση με την ιδεολογία και τις πράξεις της μητρικής οργάνωσης, αλλά το μόνο επιχείρημά τους είναι ότι ήθελαν οι ίδιοι να πάρουν την καρέκλα του Αρχηγού. Αυτό ισχύει ειδικά για την περίπτωση Κασιδιάρη, ο οποίος κυκλοφορεί πλέον μόνο με μακρυμάνικο για να μη φαίνεται η σβάστικα στο μπράτσο, ενώ ο Λαγός έχει μεταμφιεστεί σε θρησκόληπτο προσκυνητή.
Και οι τρεις τους (Μιχαλολιάκος, Κασιδιάρης, Λαγός) έχουν τις τελευταίες μέρες κρυφτεί πίσω από τις ομάδες πολιτών που κινητοποιούνται κατά των μασκών, ακολουθώντας την πάγια μέθοδο της Χρυσής Αυγής να εμφανίζεται πίσω από ακραίες ομάδες διαμαρτυρίας, προκειμένου να καρπωθεί ανέξοδα τοπικές κινητοποιήσεις και κυρίως να εμφανίσει την απήχησή της πολύ μεγαλύτερη από ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Ο Μιχαλολιάκος, όπως έκανε πάντοτε σε περιόδους που η οργάνωσή του βρισκόταν υπό πίεση, μετά από την αποκάλυψη κάποιου εγκλήματος, έχει δώσει την εντολή της περιχαράκωσης.
Ανασύρθηκαν από τα αζήτητα τα κλασικά ναζιστικά σύμβολα και οι αναφορές, ενώ καταγγέλλονται τα ταπεινά υλικά κίνητρα όσων αποχώρησαν. Η εφημερίδα και ο ιστότοπος της οργάνωσης ξαναθυμήθηκαν τις «μαυροκόκκινες σημαίες», προβάλλουν με ενθουσιασμό την είδηση ότι «φοβούνται άνοδο του φασισμού και του ναζισμού σε Ιταλία και Γερμανία», ενώ με άρθρο του ο αρχηγός επαναλαμβάνει ότι «προς άρσιν πάσης παρεξηγήσεως ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ δεν αλλάζουμε» και εξηγεί ότι αρνείται τον «εθνικισμό» που δεν στηρίζεται στη «φυλή» (26.9.2020).
Από την πλευρά τους, Λαγός και Κασιδιάρης αρνούνται τον ναζισμό αλλά τους προδίδει το γεγονός ότι τόσο οι ίδιοι όσο και ο πυρήνας των ομάδων τους είναι εκτεθειμένοι επί δεκαετίες ως φανατικοί ναζιστές. Τι να πουν οι Γερμενής και Ηλιόπουλος του πρώτου και ο Μισιάκας του δεύτερου;
Μήπως, όμως, έχει συμβεί κάποιο θαύμα και όλοι τους είδαν ξαφνικά το φως της δημοκρατίας; Κάτι τέτοιο προσπαθεί να προβάλλει ο Λαγός, με το επιχείρημα ότι έγινε, λέει, δεκτός σε μια πολιτική ομάδα του Ευρωκοινοβουλίου, την APF. Αλλά αυτή η ομάδα («Συμμαχία για την Ειρήνη και την Ελευθερία») είναι το καταφύγιο των Ευρωπαίων νεοφασιστών, η οποία προσέγγισε τον Λαγό επειδή στο τέλος Σεπτεμβρίου έληγε η διορία υποβολής αίτησης χρηματοδότησης από τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Ορος για τη χρηματοδότηση είναι να υπάρχει τουλάχιστον ένας ευρωβουλευτής στην ομάδα. Και ο Λαγός είναι ο μόνος.
Οσο για τον Κασιδιάρη με τους «Ελληνες ΓΤΠ», αυτός φωνάζει σε κάθε τόνο ότι δεν είναι ναζί και προβάλλει το σύνθημα «Η Ελλάδα ανήκει στους Ελληνες» και σχεδιάζει, λέει, το οικονομικό πρόγραμμα «Αυτάρκεια». Ποιον πάει να κοροϊδέψει ο εκπαιδευτής των ομάδων κρούσης της Χρυσής Αυγής; Το πρώτο σύνθημα δεν έχει καμιά σχέση με το αντιιμπεριαλιστικό πρόγραμμα του ΠΑΚ-ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του 1970. Είναι μεταφορά του χιτλερικού «η Γερμανία στους Γερμανούς», γιατί στόχο δεν έχει τις μεγάλες ξένες δυνάμεις αλλά τους «αλλόφυλους αλλοδαπούς», όπως το γερμανικό ναζιστικό κόμμα είχε στόχο τους «αλλόφυλους Εβραίους». Οσο για την «αυτάρκεια», είναι κι αυτή αντιγραμμένη από το ευαγγέλιο του ναζισμού «Ο Αγών μου».
Η αυτάρκεια συνδέεται στις αναλύσεις του Χίτλερ με την έννοια του ζωτικού χώρου και αποτελεί τον πυρήνα της κατακτητικής πολιτικής του Τρίτου Ράιχ.
Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτές οι καταδικασμένες σε αποτυχία προσπάθειες των δύο υπαρχηγών να αποτινάξουν τη ναζιστική ρετσινιά συνοδεύονται κατ’ ανάγκη με την καταγγελία της Χρυσής Αυγής ως ναζιστικής. Με αυτό τον τρόπο γελοιοποιούνται οι ίδιοι που υποτίθεται ότι στις απολογίες δεν δέχτηκαν να απαντήσουν σχετικά με τη ναζιστική ιδεολογία της οργάνωσης, την οποία το δικαστήριο διερευνά μόνο ως κίνητρο των εγκληματικών πράξεων.
Η πλήρης αυτή εξάρθρωση της Χρυσής Αυγής κατά την πρόοδο της δίκης -πολιτικά, ιδεολογικά, οργανωτικά- δεν οφείλεται στο ότι το δικαστήριο αντιμετώπισε εχθρικά τους κατηγορουμένους ή ότι παρασύρθηκε από το αντιφασιστικό κύμα που προκλήθηκε από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Συνέβη το ακριβώς αντίθετο. Η πρόεδρος σεβάστηκε κάθε αίτημα της υπεράσπισης, ακόμα και όσα προβάλλονταν με εξόφθαλμη σκοπιμότητα να καθυστερήσει η δίκη. Και έκανε πολύ καλά, παρά το γεγονός ότι μ’ αυτό τον τρόπο φάνηκε να μεροληπτεί εις βάρος της πολιτικής αγωγής που είδε δικά της εύλογα αιτήματα να απορρίπτονται.
Πολιτικό κόμμα ή εγκληματική οργάνωση;
Δεν θα ενδιέφερε κανέναν η ιδεολογία της οργάνωσης και ασφαλώς δεν ελέγχεται στο ελληνικό ποινικό σύστημα, αν αυτή δεν σχετιζόταν τόσο στενά με την εγκληματική δράση της, εφόσον αποτελεί το κίνητρο των επιθέσεων σε ομάδες και άτομα-στόχους. Οι πρώτοι που το γνωρίζουν είναι ο ίδιος ο Μιχαλολιάκος και οι συνεργάτες/συνεργοί του. Γι’ αυτό τον λόγο επέμεναν σε όλη τη διάρκεια της δίκης να προβάλλουν την «κοινοβουλευτική» τους δραστηριότητα, ελπίζοντας ότι κάτω από τις χιλιάδες παντελώς άσχετες κοινοβουλευτικές ερωτήσεις τους θα μπορούσαν να καλύψουν τις οργανωμένες επιθέσεις και τα θύματά τους.
Από την περίοδο της σύλληψής του ο Μιχαλολιάκος προσπάθησε να αντιδιαστείλει τη δική του επιλογή από το 1992 να συγκροτηθεί ένα «πολιτικό κόμμα», με την εμμονή κάποιων συναγωνιστών του στο ναζιστικό πρότυπο. Βέβαια η απόπειρα αυτή κατέρρευσε στο ακροατήριο, όταν επισκοπήθηκαν όχι μόνο τα ντοκουμέντα από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές της οργάνωσης, που σαφώς κάνουν λόγο για ναζιστική ιδεολογία και επιβολή της «στον δρόμο», αλλά ακόμα και άρθρα στην εφημερίδα «Χρυσή Αυγή», όπου μέχρι σήμερα η οργάνωση επιμένει ότι λέγοντας «εθνικιστές» εννοεί «ναζιστές» και δεν αλλάζει σε τίποτα την ιδεολογία της.
Υπάρχουν βέβαια πολλά παραδείγματα παράνομων ή και ένοπλων οργανώσεων σε κάποιες χώρες που διατηρούσαν στη νομιμότητα «αδελφά» κόμματα ή παραρτήματα και μετά από κάποια κοινοβουλευτική επιτυχία είδαμε να εγκαταλείπουν την παρανομία και να μεταμορφώνονται σε «κανονικά» κόμματα. Δεν συνέβη κάτι παρόμοιο με τη Χρυσή Αυγή. Γιατί μπορεί να εκμεταλλεύτηκε εξαρχής τα οικονομικά οφέλη που της προσέφερε το 2012 η είσοδος στη Βουλή (αυτοκίνητα, επιδόματα, διορισμοί «ημετέρων»), αλλά ούτε στιγμή διανοήθηκε να διαλύσει τις ομάδες κρούσης. Το αντίθετο, μάλιστα.
Ο Αρχηγός, λίγες μέρες μετά την είσοδο στη Βουλή, δήλωνε στους συγκεντρωμένους χρυσαυγίτες στις Θερμοπύλες ότι «δεν περνάμε καθόλου καλά μέσα στο Κοινοβούλιο, αισθανόμαστε άβολα, αισθανόμαστε εκεί μέσα μια σιχασιά και μια αηδία» και απειλούσε άμεσα με κλιμάκωση των επιθέσεων, χρησιμοποιώντας μια φράση από τον ύμνο των ναζιστικών Ταγμάτων Εφόδου με «τις ξιφολόγχες που θα ακονίζονται στο πεζοδρόμιο».
Τον Νοέμβριο του 2012 ο Κασιδιάρης επαναλάμβανε στα Χανιά: «Ασε τα βουλευτής και τα λοιπά και τα βουλευτιλίκια, γιατί όπως ξέρεις πολύ καλά εδώ και χρόνια αυτά τα πράγματα δεν τα γουστάρουμε, δεν τα θέλουμε καθόλου». Και τότε γιατί μπήκαν στη Βουλή; Εξηγεί πάλι ο Κασιδιάρης: «Εχουμε πάρει την οπλοφορία πλέον με άδεια, δεν έχει και αυτόφωρο αν γίνει κάνα επεισόδιο και είμαστε λίγο πιο άνετοι στις κινήσεις μας».
Το τι είναι και πώς ακριβώς λειτουργεί η Χρυσή Αυγή έχει αποτυπωθεί με ωμό τρόπο στο πασίγνωστο βίντεο με τον πυρηνάρχη Πατέλη και το Τάγμα Εφόδου της Νίκαιας να εύχονται να πάρουν το «ok» από την ηγεσία, προκειμένου να γίνουν «τούμπανο από όλα» και να πάνε στην Παναγίτσα, όπου «ό,τι κινείται, σφάζεται».
Τα χρήματα έγιναν λίγα «Αρη»
Η σημερινή κατάντια της οργάνωσης αποτελεί και την καλύτερη απάντηση σε όσους πριν από επτά χρόνια αμφισβητούσαν την προσφυγή στη Δικαιοσύνη και τη συνένωση των δεκάδων δικογραφιών που εκκρεμούσαν εις βάρος στελεχών της οργάνωσης ως μοναδικό τρόπο να αντιμετωπιστεί η εγκληματική ναζιστική βία. Κάποιοι που προέρχονταν από την Αριστερά εξέφραζαν τότε δημόσια και τον φόβο τους, ότι μπορεί η άσκηση των διώξεων να οδηγήσει σε «ηρωοποίηση» των στελεχών της Χρυσής Αυγής και σε εκτίναξη των εκλογικών ποσοστών της. Μάλιστα οι εκλογικές επιδόσεις της οργάνωσης λίγους μήνες μετά τις συλλήψεις το 2014 και στη συνέχεια το 2015 ερμηνεύτηκαν από ορισμένους ως επιβεβαίωση αυτών των φόβων.
Τώρα, πλέον, γνωρίζουμε ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Οχι μόνο έχει καταρρεύσει η απήχηση της οργάνωσης, αλλά γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες απίστευτων δοσοληψιών μεταξύ των στελεχών που έμειναν και εκείνων που αποχώρησαν, με επίκεντρο τις δυο ευρωβουλευτικές αποζημιώσεις που έχουν απομείνει και τις ελάχιστες -αλλά προνομιούχες- θέσεις διορισμένων στελεχών στην Ευρωβουλή.
Αλλά δεν έφερε μόνο γκρίνια η φτώχεια στη ναζιστική οργάνωση. Αποκάλυψε και το πραγματικό της πρόσωπο που βέβαια δεν έχει καμιά σχέση με οργανώσεις και κόμματα της Αριστεράς. Επιχειρήθηκε την έσχατη στιγμή από την υπεράσπιση να παρουσιαστεί η δράση της Χρυσής Αυγής ως ομόλογη των κινητοποιήσεων του ΠΑΜΕ και του ΚΚΕ, ενώ έδωσαν και πήραν οι συγκρίσεις Χίτλερ με Στάλιν. Η άτεχνη αυτή επαναφορά της θεωρίας των δύο άκρων είχε τώρα την προφανή σκοπιμότητα να εξισωθούν τα θύματα με τους θύτες και να εμφανιστούν οι χρυσαυγίτες ως εμπλεκόμενοι με ίσους όρους σε κάποιες μάχες πεζοδρομίου. Αυτό είναι που ονόμασε «εμφύλιο πόλεμο» ο Παναγιώταρος, μιλώντας το 2012 στο BBC, και μετά έτρεχε να μαζέψει τις δηλώσεις του.
Το κέρδος για τη δημοκρατία είναι ότι αυτό το ξεφούσκωμα της οργάνωσης -που συνδέεται με το ξεφούσκωμα των μπράτσων των πρωτοπαλίκαρων, ελλείψει χρημάτων για αναβολικά- αποτελεί ήδη την καλύτερη απόδειξη για την εγκληματική φύση του ναζισμού και την αδιέξοδη λογική όσων επιχειρούν να καλύψουν τη βία και την απανθρωπιά πίσω από κούφιες μεγαλοστομίες και κραυγές μίσους.
