ΑΡΘΡΟ ΤΗΣ : Δήμητρας Σπυροπούλου
19.08.2020, 16:40
Τους τελευταίους μήνες η παγκόσμια κοινότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πολυδιάστατη κρίση λόγω μιας πανδημίας. Η πλειοψηφία των κυβερνήσεων προχώρησε σε πολιτικές κλειδώματος προκειμένου να σώσει ανθρώπινες ζωές. Τα δημόσια συστήματα υγείας, η ετοιμότητα απέναντι σε μια βιολογική κρίση και η έγκαιρη ανταπόκριση των δημόσιων αρχών δοκιμάστηκε και φανέρωσε αδυναμίες και λάθους χειρισμούς του παρελθόντος. Τα συστήματα υγείας στις περισσότερες χώρες του κόσμου παρουσιάστηκαν απροετοίμαστα να αντιμετωπίσουν την τρέχουσα υγειονομική κρίση, αποκαλύπτοντας, μεταξύ άλλων, τις σοβαρές ελλείψεις σε ιατρικό εξοπλισμό και προσωπικό, την αναποτελεσματική οργάνωση τους, τη λανθασμένη διαχείριση πόρων καθώς και το παραμερισμό περιφερειακών νοσοκομείων και ευάλωτων κοινωνικά ομάδων. Παρά τις συνεχείς τεχνολογικές προόδους της ιατρικής σε ό,τι αφορά την θεραπεία αλλά και την έρευνα, το σύγχρονο σύστημα υγείας φαίνεται να αγνοεί τις πραγματικές αιτίες πολλών ασθενειών, τις κοινωνικές και οικολογικές συνθήκες, καθώς και την περαιτέρω διερεύνηση αυτών.
Ο covid-19, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, μεταφέρθηκε στους ανθρώπους από τα ζώα. Είναι ακόμη μία ζωονοσογόνος ασθένεια, όπως ο έμπολα, η γρίπη των πτηνών και ο ιός του Δυτικού Νείλου, που προκάλεσαν χιλιάδες θανάτους σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο Εdward Jenner, εφευρέτης του πρώτου εμβολίου, πίστευε ότι “οι επιδημίες δεν ήταν διαχρονικές, αναπόφευκτες κρίσεις, αλλά προκύπταν από την αυξημένη εμπλοκή του πολιτισμού με την φύση”. Ο Μαρξ θεωρούσε πως ο εξανθρωπισμός της φύσης προκύπτει γιατί ο άνθρωπος παρότι είναι κομμάτι της, είναι ο μόνος που εργάζεται, και χρησιμοποιεί αυτή του την δυνατότητα για να διαμορφώσει τα υλικά και τα στοιχεία της με σκοπό να καλύψει τις προσωπικές του ανάγκες. Ο καπιταλισμός όμως σαν σύστημα έχει παραμορφώσει τα κίνητρα των ατόμων, όπου επιδιώκουν να επεκτείνουν συνεχώς αυτή τους της δραστηριότητα αναζητώντας το κέρδος.
Οι πανδημίες, λοιπόν, τύπου covid-19, συνδέονται άμεσα με την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η εισβολή των ανθρώπων σε βιότοπους της άγριας ζωής με σκοπό την κάλυψη των συνεχώς αυξανόμενων αναγκών τους, δημιουργεί υποβαθμισμένα τοπία και οικολογική αναστάτωση. Η αυξημένη ανάγκη για κρέας, ξύλο, πρώτες ύλες και μέταλλα, η καταστροφή βιότοπων για μετατροπή τους σε νέες πόλεις και κατασκευή δρόμων, λόγω της έντονης αστικοποίησης και της αύξησης του πληθυσμού, η επέκταση των εξόρυξεων, η εκμετάλλευση, η υλοτομία και το κυνήγι αναγκάζουν τα διάφορα είδη ζώων να συσσωρευθούν και να αλλάξουν. Τα ζώα γίνονται πιο ασθενικά και οι μικροοργανισμοί αναζητούν νέους ξενιστές. Η τόσο στενή μας σχέση και η αλληλεπίδραση μας με αυτά ευνοούν την μετακίνηση ιών από τα ζώα στους ανθρώπους.
Από το 1990 η έντονη εκβιομηχάνιση του συστήματος εστίασης στο κρέας έχει αλλάξει τα δεδομένα στην παραγωγή σε ότι αφορά την ποσότητα αλλά και την ποιότητά του. Η βιομηχανοποιημένη κτηνοτροφία καλύπτει περίπου το 40% της κατοικήσιμης επιφάνειας του κόσμου. Η αυξημένη κατανάλωση του κρέατος επιδεινώνει την κατάσταση και οδηγεί τις βιομηχανίες κρέατος μέσω της δύναμης της αγοράς στην εντατικοποίηση της παραγωγής του μέσα από άθλιες για την υγιεινή συνθήκες. Αντίστοιχα, οι αυξημένες πιέσεις στην γεωργία για πιο αποτελεσματική και μαζική παραγωγή τροφίμων υποβαθμίζει την ποιότητα τους σε βάρος της υγείας των καταναλωτών.
Την ίδια στιγμή φτωχοί άνθρωποι οδηγούνται λόγω της κρατικής πολιτικής και των άσχημων συνθηκών διαβίωσης τους να αλλάζουν την ποιότητα της δικής τους παραγωγής , καταφεύγοντας ακόμη και στο εμπόριο των άγριων ζώων, για να επιβιώσουν από τις μεγάλες παγκοσμιοποιημένες αλυσίδες κρέατος. Άτυπες αγορές, όπως η “υγρή αγορά” στο Γουχάν της Κίνας, το σημείο εκκίνησης για την παρούσα πανδημία, παρέχουν φρέσκο κρέας στις αναπτυσσόμενες αστικές περιοχές όλου του κόσμου. Αντίστοιχες αγορές βρίσκονται και στην δυτική και κεντρική Αφρική. Σε τέτοιου τύπου αγορές προσφέρονται και πολλά άγρια ζώα, όπως αλεπούδες, σκίουροι, αρουραίοι ή κροκόδειλοι, τα οποία σφάζονται, τεμαχίζονται και πωλούνται επί τόπου. Μετά το ξέσπασμα της πανδημίας και παρά το γεγονός ότι όλοι έχουν επίγνωση της κλιματικής αλλαγής, της περιβαλλοντικής υποβάθμισης του πλανήτη και τις συνέπειες της έντονης εκβιομηχάνισης του δυτικού τρόπου παραγωγής, πολλές κυβερνήσεις ακολούθησαν ξενοφοβικές τακτικές ρίχνοντας ευθύνες στις κινεζικές αλυσίδες παραγωγής και τις “υγρές αγορές”. Οι απαγορεύσεις και το κλείσιμο αυτών, ως φυσικό ακόλουθο, δεν λύνει το πρόβλημα, καθώς αναγκάζουν τους εμπόρους να δημιουργήσουν “υπόγειες” , περισσότερο ανθυγιεινές αγορές.
Φαίνεται πως η ανάγκη για αλλαγή πολιτικών σε ό,τι αφορά την παραγωγή τροφίμων και την χρήση γης καθώς και η γενικότερη προστασία τους περιβάλλοντος και των βιότοπων είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Χρειάζονται μόνιμες και μακροχρόνιες λύσεις και όχι βραχυχρόνιες παρεμβάσεις πανικού σε κάθε ξέσπασμα μια νέας πανδημίας. Επείγουσα είναι η αλλαγή νοοτροπίας και συμπεριφοράς, η οποία πρόκειται να επιτευχθεί μέσω της ενημέρωσης παραγωγών και καταναλωτών για τις επιπτώσεις της δράσης τους. Η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση είναι τα μέσα για δημιουργία περιβαλλοντικής συνείδησης και νέων σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και περιβάλλοντος. Η μετάβαση σε μια περισσότερο φυτοφαγική διατροφή φαίνεται να είναι πλέον απαραίτητη. Επιπλέον, πρέπει να υπάρξουν πολιτικές που θα ελέγχουν την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και των ενεργειακών πηγών. Αναγκαία και η αποτροπή των στρατιωτικών δράσεων που προκαλούν ανεπανόρθωτες ζημιές στο σύνολο του πλανήτη. Απαιτείται, τέλος, πολεοδομικός σχεδιασμός που θα αποτρέπει την ανεξέλεγκτη επέμβαση στους οικότοπους .
Η ευρωπαϊκή επιτροπή τον Νοέμβριο του 2019 παρουσίασε το σχέδιο με όνομα Πράσινη Συμφωνία που στοχεύει στο να καταστήσει μελλοντικά βιώσιμη την ΕΕ. Οι προτάσεις αφορούν την δράση για κυκλική οικονομία (κυκλικά έργα και υποδομές), προστασία της βιοποικιλότητας του πλανήτη, καθώς και την ώθηση των εταιρειών που εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα όπως μεταφορές, βιομηχανία, κατασκευές και ενέργεια να επιταχύνουν την υιοθέτηση τεχνολογιών μείωσης της. Επίσης, προτείνουν και επιτάχυνση των διαδικασιών σχεδιασμού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και δημοσίων συγκοινωνιών. Η Πράσινη Συμφωνία θα εξεταστεί και θα τεθεί υπό υποψηφιότητα το 2021. Η κλιματική αλλαγή έχει ήδη ξεκινήσει και οι διαδικασίες αυτές χρειάζονται χρόνο που τελικά είναι πολύτιμος για την ανθρωπότητα στο σύνολο της.
Οι κυβερνήσεις των κρατών της Ευρώπης, και όχι μόνο, οφείλουν να ξεπεράσουν οργανωτικά και γραφειοκρατικά θέματα, προσωπικές διαφορές, διακρίσεις και συμφέροντα, να αναλάβουν ευθύνες και να δημιουργήσουν ένα ποιοτικότερο μέλλον για όλους. Απαιτείται συντονισμός και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των κρατών όλου του κόσμου. Η πολιτική βούληση των κρατών, τις περισσότερες φορές προτάσσει την οικονομική τους ανάπτυξη πάνω από την προστασία του περιβάλλοντος. Η χρηματοπιστωτική σταθερότητα, όμως, που τόσο σκληρά προσπαθούν οι μεγάλες οικονομίες να επιτύχουν, είναι εύθραυστη απέναντι όχι μόνο στην σημερινή πανδημία αλλά και σε κάθε κλιματική επίπτωση που συμβαίνει στο πλανήτη, όσο μακριά και αν συμβαίνει αυτή. Άλλωστε σε ένα παγκοσμιοποιημένο κόσμο, απολύτως εμπορικά αλληλεξαρτώμενο, είναι αδύνατο η Οικονομία της Ευρώπης, της Αμερικής, της Κίνας ή οποιασδήποτε άλλης χώρας να μείνει ανεπηρέαστη.
Ο κορωνοϊός υπάρχει και δεν είναι δημιούργημα μια παγκόσμιας συνομωσίας. Ούτε η εκδίκηση της φύσης. Είναι το λυπηρό αποτέλεσμα της ανθρώπινης απληστίας και ανευθυνότητας, της αδιαφορίας και της απραξίας όλων μας. Και σίγουρα δεν θα είναι ο τελευταίος που θα χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε. "Δεν μπορείς να περάσεις μια μέρα χωρίς να έχεις αντίκτυπο στον κόσμο γύρω σου. Αυτό που κάνεις κάνει τη διαφορά και πρέπει να αποφασίσεις τι είδους διαφορά θέλεις να κάνεις", έχει πει η ανθρωπολόγος και ακτιβίστρια Τζέιν Γκούντολ. Όλοι μας διεκδικούμε ένα κομμάτι αυτού του πλανήτη. Ας αναλάβει ο καθένας από εμάς την προσωπική του ευθύνη να το αντιμετωπίσει με το μέγιστο σεβασμό. Σεβασμό απέναντι στην γη, τους άλλους ανθρώπους και τα παιδιά που κάποτε θα υποστούν τις συνέπειες των δικών μας πράξεων.
Πηγές:
Stein Β., (2017)The SickSystem: From A Disease-OrientedEconomytoCaring For People . A plea for a newaccesstohealthcare,Munich
www.bruegel.org
www.europarl.europa.eu
www.unenvironment.org
www.lifo.gr
www.theguardian.com