Οι πιθανότητες η σημερινή βιντεοδιάσκεψη κορυφής των 27 της Ε.Ε. να καταλήξει σε κάποιο συμβιβασμό που θα ξεπεράσει το βέτο Ουγγαρίας και Πολωνίας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2021-2027 (1,074 τρισ.) και στο Ταμείου Ανάκαμψης (750 δισ.) είναι μικρές. Κι έτσι το ενδεχόμενο να μπει η Ε.Ε. στο 2021 χωρίς κονδύλια για να αντιμετωπίσει τη χειρότερη κρίση της ιστορίας της είναι ορατό.
Βεβαίως, δεν είναι η πρώτη θεσμική κρίση της Ενωσης που επιχειρείται να ξεπεραστεί στο παρά πέντε, αλλά καθώς η πανδημία κορυφώνεται και οι οικονομίες των 27 έχουν προ πολλού ξεπεράσει τα όρια αντοχών τους, μια παράταση του chicken game ανάμεσα στους «ενάρετους» και τους «ταραξίες» μπορεί να εξαντλήσει την υπομονή των αγορών –οι οποίες προς το παρόν εμφανίζονται πρόθυμες να πριμοδοτήσουν και να χρηματοδοτήσουν το ευρωπαϊκό πρότζεκτ του 1,8 τρισ. ευρώ– και να οδηγήσει σε ολοσχερή καταστροφή.
Προς το παρόν, στη διένεξη μεταξύ των 27, που τυπικά έχει επίκεντρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό στον οποίο απαιτείται ομοφωνία, αλλά ουσιαστικά αφορά τον μηχανισμό σύνδεσης του κράτους δικαίου με όλες τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, η Ουγγαρία και η Πολωνία κερδίζουν στα σημεία, αφού απέκτησαν τουλάχιστον ακόμη έναν σύμμαχο: τη Σλοβενία.
Ο Σλοβένος πρωθυπουργός Γιάνες Γιάνσα, με επιστολή του στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, καταγγέλλει τον προτεινόμενο μηχανισμό για το κράτος δικαίου, που ήταν το κριτήριο για να εξασφαλιστεί η συμφωνία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τονίζοντας ότι «μόνο ένας ανεξάρτητος δικαστικός θεσμός μπορεί να αποφανθεί τι είναι κράτος δικαίου, όχι μια πολιτική πλειοψηφία».
Εν τω μεταξύ, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπάν, προφανώς επιδιώκοντας να κερδίσει κι άλλους συμμάχους, μέσω ανάρτησής του στο Twitter επιδιώκει να συνδέσει την αντιπαράθεση με το μεταναστευτικό – λογικό, αφού οι ρατσιστικές πολιτικές του αποτελούν κατ’ εξοχήν παραβιάσεις του κράτους δικαίου για τις οποίες θεωρητικά ελέγχεται από την Κομισιον, χωρίς ωστόσο μέχρι σήμερα να έχει υποστεί κάποια... ανήκεστο βλάβη.
Αναφέρει ότι η Ε.Ε. «χρησιμοποιεί οικονομικά μέσα για να εκβιάσει τις χώρες που αντιτίθενται στη μετανάστευση» και επιστρατεύει ένα παρεμφερές με του Σλοβένου ομολόγου του επιχείρημα: «Καμία διαδικασία κυρώσεων κατά των κρατών-μελών δεν πρέπει να θεσπίζεται χωρίς αντικειμενικά κριτήρια και χωρίς δυνατότητα δικαστικής προσφυγής».
Η αναφορά του Ορμπαν σε «αντικειμενικά κριτήρια» ίσως αποτελεί μια «πάσα» για πιθανό συμβιβασμό προς τη γερμανική προεδρία της Ε.Ε. και την Κομισιόν. Στην τηλεδιάσκεψη των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, την Τρίτη, που κατέληξε σε αδιέξοδο, ο Αυστριακός επίτροπος Προϋπολογισμού Γιοχάνες Χαν έκανε λόγο για κάποια «εγγύηση αντικειμενικότητας στην εφαρμογή του μηχανισμού για το κράτος δικαίου», αλλά είναι άγνωστο αν αυτό αρκεί για να κάμψει τις αντιδράσεις της τριάδας (προς το παρόν) του βέτο.
Από την άλλη πλευρά γίνονται αναποτελεσματικά μέχρι στιγμής «εμβόλια» αισιοδοξίας. Η υπουργός Οικονομικών της Ισπανίας Νάντια Καλβίνο δήλωσε πεπεισμένη πως θα βρεθεί μια λύση για να ξεμπλοκαριστεί το πακέτο του 1,8 τρισ. ευρώ, αλλά στην περίπτωση που αυτό δεν καταστεί εφικτό, «η ισπανική κυβέρνηση έχει προγραμματίσει έκδοση χρέους για να καλύψει όλες τις ανάγκες και τις καθυστερήσεις στην εκταμίευση των ευρωπαϊκών κονδυλίων». Αυτό, όμως, είναι το μεγάλο πρόβλημα σε περίπτωση που δεν αρθεί το αδιέξοδο. Αν οι 27 χώρες της Ε.Ε. βγουν ταυτόχρονα για κατά μόνας δανεισμό, η ευρωπαϊκή αγορά χρέους θα μετατραπεί σε αρένα με πολλά θύματα και με αύξηση του κόστους δανεισμού, που σήμερα είναι μηδενικό για την Ισπανία και τείνει προς το μηδέν ακόμη και για την Ελλάδα (0,7% για το δεκαετές χθες).
Είναι προφανές ότι οι αγορές και τα επενδυτικά funds που αγοράζουν ομόλογα –φυσικά με τις γενναιόδωρες πλάτες της ΕΚΤ, η οποία ετοιμάζεται να επεκτείνει το πανδημικό πρόγραμμα αγορών τίτλων τον Δεκέμβριο– δεν θα αξιολογήσουν όλες τις χώρες με την ίδια επιείκεια αν βγουν ταυτόχρονα στην πιάτσα. Κι αυτό το ξέρουν καλά οι κυβερνήσεις. Και γι’ αυτό άλλες αντέχουν να τραβήξουν στα άκρα την κόντρα με το ουγγρο-πολωνικό δίδυμο, ενισχυμένο πλέον με τη Σλοβενία, κι άλλες είναι πιο συγκαταβατικές.
Κράτος δικαίου
Για παράδειγμα, ο Μαρκ Ρούτε της Ολλανδίας, που δανείζεται εδώ και καιρό με αρνητικά επιτόκια, έχει την άνεση να δηλώνει στο Κοινοβούλιο της χώρας του ότι «χαίρεται που δεν μοιάζει με αυτόν τον φοβερό άνθρωπο, τον Ορμπαν», απαντώντας σε επικρίσεις του ακροδεξιού Γκερτ Βίντερς. Οπως και ο Φινλανδός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων τονίζει ότι «το κράτος δικαίου είναι θεμελιώδες μέρος της συμφωνίας και η κυβέρνησή του δεν πρόκειται να κάνει πίσω σε αυτό».
Αντίθετα, Ιταλοί ή Πορτογάλοι είναι αναγκαστικά πιο συγκαταβατικοί, προτάσσοντας την αδήριτη οικονομική ανάγκη. «Αγαπητοί φίλοι», είπε ο Ιταλός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Βιντσέντσο Αμέντολα προχθές στους ομολόγους του Ουγγαρίας και Πολωνίας, «αν είστε βέβαιοι ότι τηρείτε τις αρχές του κράτους δικαίου, γιατί φοβάστε τον μηχανισμό;» Ενώ η Πορτογαλέζα ομόλογός του, Ανα Πάουλα Ζακαριάς, προτίμησε να μπει στο... ψητό: «Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας οικονομικής, κοινωνικής και χρηματοοικονομικής καταστροφής σε πολλά κράτη-μέλη. Δεν είναι ώρα για παιχνίδια ισχύος, δεν αντέχουμε ακόμη μια θεσμική κρίση στην Ε.Ε.».
Αυτή είναι η βάση μιας σημαντικής ιδιομορφίας του ρήγματος μεταξύ των 27. Ενώ οι περισσότερες κυβερνήσεις του μπλοκ των «ενάρετων» είναι αντιμέτωπες με ένα κύμα διογκούμενης δυσφορίας για την ανεξέλεγκτη διάδοση της πανδημίας και τις τεράστιες οικονομικές παρενέργειες από τα λοκντάουν, οι ηγέτες των «ταραξιών» Ορμπαν και Μοραβιέτσκι αντιμετωπίζονται από την πλειονότητα της κοινής γνώμης των χωρών τους περίπου ως εθνικοί ήρωες «ενάντια στους εκβιασμούς και την τυραννία των Βρυξελλών».
ΥΓ.: Η θέση με την οποία προσέρχεται η ελληνική κυβέρνηση στη σημερινή τηλεδιάσκεψη κορυφής, όπως και σε όσες έχουν προηγηθεί για τον ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό και το Ταμείο Ανάκαμψης, θεωρείται περίπου αυτονόητη. Μήπως όμως είναι σκόπιμο να διατυπώνεται και ρητά –από τον πρωθυπουργό και τους καθ’ ύλην αρμόδιους υπουργούς–, όπως συμβαίνει με τις κυβερνήσεις των άλλων 26 της Ε.Ε., καθότι η πανδημία δεν έχει καθόλου χώρο για αυτονόητα;
